TR / EN
Tasarım Vakfı, 21 Mayıs 2015 tarihinde, Özlem Yalım Özkaraoğlu moderatörlüğünde, Nevzat Sayın ve Timur Ersen’in konuşmacı olarak katıldığı “İz-siz Mimarlık” paneli ile mimarlık ve tasarım dünyasını bir araya getirdi.
Koleksiyon Tarabya Kampüsü’nde gerçekleşen panelde, mimarlık üretimini günümüz koşullarına adapte edebilmek adına yerel ve modern üretim süreçleri tartışıldı.

“Bazı bilgiler, eğer iyi iz sürülebilirse, gerçekten bütün zamanların bilgileri olarak, çok iyi rafine edilmiş, süzülmüş ve tekrar edilebilmek için inanılmaz ipuçları bırakırlar. Yeter ki oraya doğru dönüp bakalım.”

Nevzat Sayın

Endüstrileşme süreci ile yerel kimliğini kaybeden mimari, endüstriye çabuk tüketilen malzemeler sunan bir meslek olarak dönüşüm içerisine girdi. Gelenek, iklim ve coğrafya unsurları bertaraf edilerek gerçekleştirilen üretim, Türkiye ve dünyanın her yerinde gördüğümüz, birbirine benzer yapı tiplerini doğurdu. Bunun gibi yapılar, peyzajı, kültürü, geleneği yok eden, gelecek nesile ve kent hafızasına bir şey bırakmayan, silen/yok eden örnekler olmaktan öteye gidemiyor.

Bu noktadan yola çıkan Tasarım Vakfı, “İz-siz Mimarlık” paneli ile mimarlık dünyasını, peyzaj, kültür, coğrafya ve “yer” kavramlarını üretimin odak noktasına alan mimari anlayışın bugünkü karşılığını aramaya davet etti.

Moderatör Özlem Yalım Özkaraoğlu, panel başlangıcında son yıllarda kentleşme özelinde hepimizi etkileyen kentsel dönüşüm konusunu gündeme getirerek, İstanbul olarak şantiye halinde ve izimizi artık süremediğimiz bir noktada olduğumuzu ifade etti.

Buradan hareketle “Her şey hızla yıkılıyor ve yerine yenileri yapılıyor. Yeni yapılanların çok azı daha iyi. Keşke bozulmasaydı, keşke değişmeseydi, yerine yenisi yapılmasaydı derken buluyorum kendimi,” sözleri ile konuşmasına başlayan Nevzat Sayın, sunumunda “gelenekle bugünkü dünyanın verilerini yeni yerlere taşıyabilme” adına sekiz adet örneğe yer verdi.

İstanbul, Çiftehavuzlar’da, tamamen prefabrikasyon sistemi ile tasarladığı Irmak Lisesi’nde, son katın ahşap yapılması ve hafifletilmesi üzerine ekibi ile birlikte bir çaba içerisinde olduklarından bahsetti. “1.000 yıldır bu topraklarda yapılageldiği gibi ahşabın işlenmesi ile yapılmış bir yapı düşündük. Hem hafifliği, hem yapılma koşullarının neredeyse bir dülgerin becerisinde olması nedeni ile sürdürülebilirdi. Ancak ilginç olan şey şu; sürmedi, betonarme ile devam etti,” sözleri ile yapının nasıl neticelendirdiğini belirtti.

Muğla’nın Fethiye ilçesinde gerçekleştirdiği Aydınlı Evleri projesinde ise, harman tuğlası kullandığını ve malzemenin ne olduğu kadar, nereden alındığının da önemli olduğundan bahsetti: “O malzemenin orada geçmişi var mı, malzemeyi nereden buluyorsunuz? Bu malzeme ile yapı yapmayı birilerine kolaylıkla anlatabilir misiniz ve onlar buna katılabilirler mi? Bu örnekte gördüğünüz müthiş sofistike detaylar değil, aksine brutal, hor kullanmaya müsait ve hemen hemen herkesin yapabileceği bir şey.”

Nevzat Sayın, giderek hayatında çok önemli bir yer taşımaya başladığını söylediği, İzmir’in Dikili kazasının 25 köyünden biri olan Yahşibey ile sunumuna devam etti.

Sadece 250 kişinin yaşadığı 100 haneli köy, diğer köyler gibi boşaltılmaya başlandığı noktada, Nevzat Sayın ve ekibi, köyü nasıl yeniden hayata döndürebiliriz diye düşünmüş. Yaklaşık 110 hanenin içinden seçilen 10 evde, bu topraklarda defalarca denenmiş inşa yöntemlerinin biraz geliştirilmiş hali uygulanmış.

Nevzat Sayın, aynı zamanda malzemenin yöreye özgü olduğunu şu cümleleri ile ifade etti: “Burada kullandığımız malzemeler için mümkünse hiçbir yere gitmiyoruz. Araziden topladığımız taşları kullanıyoruz. Dışarıya hiç hafriyat atmıyoruz, dışarıdan da buraya bir şey getirmiyoruz. Çatı, izolasyon malzemeleri gib birtakım şeyleri almak için Dikili’ye kadar gidiyoruz. Ama bu kadar, İstanbul’a kadar gitmiyoruz.”

Mimarlık ofisinin de bulunduğu Göksu Deresi’nin kenarında konuşlanan yapı, restore edilmeden önce, küçük ahşap bir yapı ve ona yapışan 50’lerden kalma betonarme bir yapıdan oluşuyordu. Ekip olarak “Acaba istanbul’daki ahşap yapı geleneğinin modern dünyaya aktarabileceği, sunabileceği, verebileceği bir şey var mı?” diye sorduklarında, bundan daha fazlası olduğunu anlamışlar. Dolayısıyla ahşap yapının ölçü, oran, pencere, çıkma gibi meselelerini koruyarak ama artık onu bir kere daha üretmek yerine, yeni bir yapıya ulaşmaya çalışmışlar. Bunu yaparken de, tamamen geleneksel bir yapı nasıl yapılıyorsa, aynı yöntem uygulanmış.

Dere yatağının içinde ahşap bir matristen oluşan bir tabana oturan Gümüşhane Kültür Merkezi projesinde de yerel malzeme ve teknik kullanımı ön plana çıkıyor. Gümüşhane, ahşap yapıyı çok iyi bilen, işleyen, bugün hala geçmişten kalan ahşap yapıları olan bir yer.

“Tüm detayları buradaki eski yapıları referans alarak geliştirdik. Buradaki bir çok detay aslında bugünkü teknolojilerle biraz daha karmaşık ve gelişmiş hale dönüştürülebilirdi fakat biz belli bir yerde basitlikte durmayı ve yapılageldiği gibi yapmayı çok önemli bulduğumuz için durduk.”

Nevzat Sayın, Emirgan’daki Sabancı Müzesi’nde gerçekleştirdiği “Seed” projesi için, yapım sürecinde geleneğin izini sürdüklerini, hala yapım sürecinin izlerininin görülebileceği bir sonuç çıktığını belirtti.

Nevzat Sayın, son olarak “Buradan öğrendiğimiz pek çok şey var” dediği santralistanbul kazan daireleri projesini anlattı.

“Bizim bu yapılara müdahale ederken izlediğimiz yol, binayı ilk bulduğumuz andaki ruhunu korumaktı. Gerekmedikçe hiçbirşeyi söküp atmadan ve kullanabileceğimiz her şeyi sonuna kadar kullanarak, ipuçlarını yok etmeden, saklayarak, enteresan bir korumacılık örneği olduğu söylenebilir.”

Yerel malzemeye dair etik ve esteteik kaygılarla ve yerel üretim teknikleri ile çalışan mimar Timur Ersen, konuşmasına, deneyimlerinin çıkış noktasının aslında endüstrileşme sürecine bir tepki olduğundan bahsederek başladı.

“Öncelikle, bir adım, hatta birçok adım geriye gidersek, bu gezegen yaklaşık 4.6 milyar yıla dayanıyor. Endüstrileşme sürecini analiz edip, iyi yorumlamamız gerekiyor ki, her şeyi yıkmadan, geriye, köklerimize dönebilelim,” diyen Ersen, insanoğlu varolduğundan beri, toprak ve taş kullanark yapı yapma eyleminde bulunduğunu ama endüstrileşme ile bu geleneğin kalkamaya başladığını söyledi.

9.000 yıl önce Çatalhöyük’te, Harran’da ve dünyanın başka birçok yerleşmesinde gözlemlenen, yerel malzemenin, en iyi klimatik değerleri içinde barındıran yapılaşmalara örnek verdiğini belirtti.

Ersen, 2012 yılında mimarlık eğitimini bitirdiği dönemden bu yana, Martin Rauch, Herzog de Meuron gibi ustalarla, sahada edindiği deneyimlerden örnekler sundu.

“Mimarlıkta bence en ilham verici şey, malzemeyi bilmek. Malzemeyi biliyorsanız tasarım kolaylaşıyor,” diyen Ersen, sıkıştırılmış toprakla inşa yöntemi için şunları söyledi: “Bu teknik yüzlerce yıldır kullanıyor ama her projede hızlı ve ucuz geçişler yapmanız gerektiği için, bu, toprak kullanımı ile çakışmıyor. Çünkü toprak zaman ister.”

Sunumlar bittikten sonra, Moderatör Özlem Yalım Özkaraoğlu, çağdaş dünyada içinde bulunduğumuz yaklaşımlar neden sürdürülebilir kalamıyor?” sorusu ile bir tartışma açtı.

Tartışma, mimarlık okullarının programlarında geleneğe, yerelliğe dair hiç birşey içerik olmadığı ve sanki her şeyin dün bulunmuş, bugün kullanacağımız, yarın da vazgeçeceğimiz hızıyla yapıldığı yönünde gelişti.

Nevzat Sayın, tartışma sonunda “Antikitenin en iyi örneklerinin olduğu bir coğrafyadayız. Antik şehirleri mimarlık öğrencilerinin çoğu bilmez. Gündeminizde bu yoksa, böyle bir konu da kalmıyor.” diyerek sözlerine son verdi.

Timur Ersen ise, kariyeri boyunca birçok bariyer ile karşılaştığını, pratik ettiği mimarlıkla ilgili yok edemediğimiz, yanlış bir imaj olduğunu ve bu önyargının ancak eğitim ile kırılabileceğini söyledi.

Kent insanı özgür kılar fikrini savunurmuşcasına, betonun insanı özgür kıldığı fikri ile, yöre insanının kerpiç ya da taş evler yerine betonarme yapıları tercih ettiği bir zamandayız. Mimarlık için yer, coğrafya kavramı, yerellik söz konusu iken, bugün bunları ortaya çıkaran örnekleri sorgulamamız gerekiyor. Bu panel ile mimarlığın bir pratik olarak ne olduğunu hatırlamamız gerektiğini vurgulayan Tasarım Vakfı, her zaman iyi örnekler üzerinden bir şeyleri yaşatmaya, duyurmaya ve paylaşmaya devam edecek.
E-BÜLTEN
ARKADAŞINA ÖNER